header-ps1

ΓΡΑΜΜΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ 2810390708

Η επίδραση της κοινωνικο- οικονομικής κρίσης στην ψυχική υγεία είναι αξιοσημείωτη. Η εργασιακή ανασφάλεια, η ανεργία,  η υπερχρέωση και η στεγαστική αβεβαιότητα αποτελούν ενδεικτικές καταστάσεις της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας, που συντελούν στην ενίσχυση ενός γενικευμένου αισθήματος  ανασφάλειας, αβοηθησίας και αβεβαιότητας. Εν μέσω τέτοιων περιόδων έχει παρατηρηθεί το εξής «παράδοξο»: Ενώ οι απαιτήσεις σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας αυξάνονται, εξαιτίας των περικοπών στις κοινωνικές δαπάνες, η παροχή τους μειώνεται. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι τηλεφωνικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας συχνά καλούνται να καλύψουν αυτό το κενό, η απήχηση των οποίων είναι ευρεία κυρίως λόγω του χαμηλού τους κόστους, της εύκολης πρόσβασης καθώς και της διασφάλισης της ανωνυμίας. Η τηλεφωνική συνομιλία λοιπόν, λειτουργεί αφενός ως μέσο αποφόρτισης εντάσεων και αφετέρου ως κανάλι διοχέτευσης επιστημονικά έγκυρων πληροφοριών σχετικά με ζητήματα που άπτονται της ψυχικής υγείας με σκοπό την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ψυχοπαθολογίας που πιθανόν να αναδύεται.
 
Λαμβάνοντας υπόψιν τα προαναφερθέντα και διαπιστώνοντας την έλλειψη τέτοιου είδους υπηρεσιών στην τοπική κοινωνίας της Κρήτης, η Ο.Ε.Β.Ε.Ν.Η προέβη το 2012 στην σύσταση της Γραμμής Ψυχολογικής Υποστήριξης (2810-390708). Παρά το γεγονός πως ο αρχικός σχεδιασμός της Γραμμής αφορούσε στα μέλη της ομοσπονδίας και στις οικογένειες αυτών, στα χρόνια λειτουργίας της υπηρεσίας, αναδείχθηκε η ανάγκη εξυπηρέτησης αιτούντων υποστήριξης τόσο από της ευρύτερη κοινωνίας της Κρήτης, όσο και από τον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο.
 
Η Γραμμή Ψυχολογικής Υποστήριξης λειτουργεί από Δευτέρα έως Παρασκευή, 10:00 – 14:00, με αστική χρέωση από σταθερά και κινητά. Στελεχώνεται από ψυχολόγο και διασφαλίζεται το απόρρητο των συνομιλιών. 
 
Η Γραμμή Ψυχολογικής Υποστήριξης παρέχει: 
  • Ψυχολογική και συναισθηματική στήριξη 
  • Συμβουλευτική
  • Επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση γύρω από ζητήματα που αφορούν στην ψυχική υγεία και ασθένεια
  • Ενημέρωση και πιθανή παραπομπή σε Δημόσιες Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας για περαιτέρω βοήθεια
Αρχές λειτουργίας της Γραμμής
  • Οι συνομιλίες δεν καταγράφονται και είναι εμπιστευτικές.
  • Δεν ζητείται κανένα άλλο προσωπικό στοιχείο πέρα από εκείνα που είναι απαραίτητα τόσο για την παροχή της κατάλληλης υποστήριξης, όσο και την διεξαγωγής συμπερασμάτων με σκοπό την βελτίωση των υπηρεσιών της Γραμμής
  • Ο χειρισμός των θεμάτων διέπεται πάντα από σεβασμό στην προσωπικότητα, την διαφορετικότητα και στα δικαιώματα του ανθρώπου που καλεί. 
Σε ποιους απευθύνεται;
 
Η Γραμμή Ψυχολογικής Υποστήριξης απευθύνεται σε οποιονδήποτε νιώθει την ανάγκη να μιλήσει και να ζητήσει υποστήριξη για ζητήματα ψυχικής υγείας που απασχολούν τον ίδιο ή πρόσωπα του περιβάλλοντός του. 

Μιλώντας στα παιδιά για το σεξ

Η σεξουαλικότητα είναι μέρος της ζωής κάθε ανθρώπου ανεξάρτητα από την ηλικία του καθενός. Κατά την παιδική ηλικία και καθώς το παιδί αναπτύσσεται, παρατηρούμε να συζητάει και να χαζογελάει με τους φίλους του για τα «ιδιωτικά μέρη» του σώματος, να λέει διάφορα ανέκδοτα μη επιτρεπτά για την ηλικία του «πονηρού» περιεχομένου και να ψάχνει στα λεξικά για λέξεις ταμπού. Από τη στιγμή της γέννησης, το παιδί είναι περίεργο. Αγγίζει τα πάντα προσπαθώντας να γνωρίσει το περιβάλλον του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον του προκαλεί το σώμα του και οι αλλαγές που παρατηρούνται σε αυτό.
Είναι γεγονός πως η συζήτηση για θέματα σχετικά με το σεξ μπορεί να είναι δύσκολη και άβολη για κάποιους γονείς. Ωστόσο ανάλογα με το επίπεδο της ανάγκης και της ζήτησης των παιδιών, οι γονείς οφείλουν να προσφέρουν όση πληροφόρηση «χρειάζεται» κατά καιρούς στο παιδί τους. Από μερικούς μάλιστα θεωρείται κακό και απαγορευμένο, ένα θέμα αυστηρά προσωπικό, που δεν επιτρέπεται να κοινοποιείται. Πολλοί γονείς δυσκολεύονται να απαντήσουν σε ερωτήσεις του παιδιού τους για το σεξ, ίσως γιατί και οι ίδιοι δεν έκαναν παρόμοια συζήτηση με τους δικούς τους γονείς. Στις περισσότερες οικογένειες το σεξ ήταν κάτι απαγορευμένο και κάθε αναφορά σε αυτό συχνά προκαλούσε το θυμό αλλά και την τιμωρία από τους γονείς.
Πολλοί όμως είναι εκείνοι που αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα της σεξουαλικής ενημέρωσης του παιδιού και τη θεωρούν μέρος της συνολικής διαπαιδαγώγησής του. Μιλώντας με το παιδί ή ακούγοντας αυτά που μας λέει, ενισχύουμε την επιθυμία του να επικοινωνεί μαζί μας, ενώ ταυτόχρονα το επιβεβαιώνουμε και το κάνουμε να νιώθει επιθυμητό.
Από τις πιο δύσκολες και αμήχανες στιγμές των γονιών είναι όταν ξεκινούν οι ερωτήσεις για το πώς γεννιούνται τα παιδιά, τι είναι «αυτό» που έχει η μαμά και ο μπαμπάς και γενικότερα γιατί στο δικό του σώμα παρατηρούνται διαφορετικές αλλαγές από αυτούς ακόμα και από τον αδερφό/ή του.
Έτσι οι γονείς αρχίζουν να επιστρατεύουν την φαντασία τους για να απαντήσουν στις απανωτές ερωτήσεις των παιδιών, ευελπιστώντας να είναι πειστικοί. Χαρακτηρισμοί όπως «πουλάκι», «μελισσούλες», «πιπί» αντικαθιστούν σε μεγάλο βαθμό τον γνωστό σε όλες μας «πελαργό» και «σποράκι», ενώ ατάκες όπως «είσαι ακόμα πολύ μικρός», «όταν έρθει η ώρα θα το συζητήσουμε», «είναι κάποια πράγματα που δεν μπορείς ακόμα να καταλάβεις», προδίδουν την αμηχανία του γονιού να εξηγήσει στο παιδί του απλά και κατανοητά το πώς τελικά γεννιούνται τα παιδιά.
Οι γονείς αναρωτιούνται για το ποιος από τους δυο θα πρέπει να μιλήσει στο παιδί. Συνήθως η μητέρα είναι εκείνη που δέχεται τις πρώτες ερωτήσεις, επειδή έχει περισσότερη επαφή μαζί του. Ανεξάρτητα, όμως, από το ποιος από τους δυο θα δώσει απαντήσεις, αυτό που έχει μεγάλη σημασία είναι να υπάρχει κοινή αντιμετώπιση των ερωτήσεων του.
Καλό είναι να μην φοβόμαστε τις απορίες των παιδιών. Οι απορίες των παιδιών σχετικά με το σεξ είναι απόλυτα φυσιολογικές. Πολύ βασικό στην ενημέρωση μαζί τους σχετικά με την σεξουαλική αγωγή, είναι να προσπαθούμε να καλύπτουμε το παιδί με τις απαντήσεις μας, ώστε να μην απευθύνεται αλλού για πληροφορίες, οι οποίες μπορεί κάποιες φορές να είναι εσφαλμένες.
Οι απαντήσεις που δίνουμε πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στην ηλικία του.
Η πληροφόρηση για σχετικά θέματα γύρω από την σεξουαλική αγωγή είναι μια διαρκής διαδικασία, που απαιτεί χρόνο και φτάνει μέχρι την εφηβεία.
Από τα λόγια και από τη στάση που διατηρούμε στην επικοινωνία, το παιδί παίρνει τα μηνύματα για τις σχέσεις των δυο φύλων. .

Τα παιδιά έχουν διαφορετικά επίπεδα περιέργειας και κατανόησης και αυτό εξαρτάται από την ηλικία τους και από το επίπεδο ωρίμανσης τους. Όσο μεγαλώνουν σε ηλικία τα παιδιά τόσο πιο συχνά θα ερωτούν λεπτομέρειες για το σεξ. Αρκετά παιδιά έχουν το δικό τους λεξιλόγιο για θέματα του σεξ. Είναι σημαντικό οι γονείς να βρούνε τις λέξεις που χρησιμοποιούν τα παιδιά τους και με τις οποίες αυτά νιώθουν άνετα. Μιλώντας με αυτό τον τρόπο η συζήτηση γίνεται πιο εύκολη.
Καλό είναι οι γονείς να μην αναβάλλουν αυτή τη συζήτηση συνεχώς και να απαντούν στις ερωτήσεις του παιδιού τους ειλικρινά και απλά ανάλογα με την ηλικία του . Βασική προϋπόθεση, να μην αισθάνονται οι ίδιοι άβολα, γιατί το παιδί το αντιλαμβάνεται.
Η ενημέρωση των γονιών σε διάφορες ηλικιακές φάσεις στην ζωή του παιδιού
2-3 ετών
Οι πρώτες ερωτήσεις που κάνουν τα παιδιά είναι σε ηλικία 2-3 ετών περίπου όπου ενδιαφέρονται για τις σωματικές διαφορές που βλέπουν στο δικό τους σώμα και σε αυτό του αντίθετου φύλλου, ή των γονιών. Προσπαθεί να μάθει για τις διαφορές των φύλων με τη γνωστή περιέργεια που το διακρίνει για οτιδήποτε . Στα 3 έτη, που ο λόγος του έχει γίνει παραγωγικός, ξεκινά τις πρώτες ερωτήσεις : «Από πού έρχονται τα μωρά;» Συνήθως το ερέθισμα προέρχεται από κάποιο συγγενικό του πρόσωπο ή και την ίδια την μητέρα του, που ίσως είναι έγκυος. Αυτή είναι η ευκαιρία για να βάλουμε τις σωστές βάσεις μιλώντας στο παιδί μας για τα μέρη του σώματός μας και να του εξηγήσουμε πως είναι το αρσενικό και πως το θηλυκό.

Στην ηλικία αυτή:

α)Δίνουμε σημασία στη σωστή ονομασία των εξωτερικών μερών του σώματος (στήθος, πέος, κόλπος, αιδοίο κ.λ.π)

β)Εξηγούμε στο παιδί τις σωματικές διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα

γ)Αποδεχόμαστε τη συνήθεια του παιδιού να εξερευνά το σώμα του

δ)Αρχίζουμε να συζητάμε θέματα σχετικά με την αυτοπροστασία του, όπως από ανεπιθύμητα αγγίγματα και άλλες συμπεριφορές που το κάνουν να νιώθει άβολα.

4-6 χρονών
Στην ηλικία αυτή τα παιδιά αρχίζουν να εκφράζουν απορίες για το πώς γίνονται τα παιδιά ή ρωτάνε για λέξεις που έχουν ακούσει από την τηλεόραση ή το σχολείο τους, όπως τι είναι το σεξ, τι είναι ο gay.. κτλ. Αυτό που θα πρέπει να αποφύγουμε είναι να δείξουμε σοκαρισμένοι, ή να αλλάξουμε κουβέντα. Με απλές λέξεις και κατανοητές εξηγούμε τη διαδικασία και έχουμε πάντα για βοήθεια βιβλία εικονογραφημένα που μας δείχνουν ανάλογα με την ηλικία του παιδιού.
Συνήθως, μέχρι τα 5 του χρόνια, καλό θα ήταν να μην μπαίνουμε σε λεπτομέρειες που το παιδί δεν καταλαβαίνει και ενδεχομένως το τραυματίσουν ή του δημιουργήσουν απέχθεια για το σεξ.
Ακολουθούν οι ποιο συνηθισμένες απορίες του παιδιού αυτής της ηλικίας, στις οποίες οι απαντήσεις μας πρέπει να είναι απλοϊκές και σαφείς, όπως για παράδειγμα :
-Ποιος γεννάει το παιδί;
– Η μητέρα.
-Πού έχει η μητέρα το παιδί ;
-Στην κοιλιά της μητέρας υπάρχει μια μικρή, ευχάριστη θήκη, που είναι ειδικά φτιαγμένη για να φιλοξενεί το μωρό μέχρι να γεννηθεί.
-Πώς μπαίνει το παιδί στην κοιλιά της μητέρα του;
Εδώ η απάντηση πρέπει να είναι προσεκτική και προσαρμοσμένη στην ηλικία του παιδιού.
Πιο αναλυτικά:
α)Συζητάμε με το παιδί για τη σύλληψη ενός μωρού, την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, με απλή αλλά σωστή γλώσσα, χωρίς να πούμε σε ανιαρές λεπτομέρειες.
β) Συζητάμε μαζί του ως προς το ποια γλώσσα και συμπεριφορά είναι κοινωνικά αποδεκτή (λεξιλόγιο, χειρονομίες, συνήθειες) Μπορούμε να πούμε απλά ότι σε αυτή τη μικρή θηκούλα υπάρχουν μερικά ωράρια, ένα από τα οποία μεγαλώνει και γίνεται παιδί με την βοήθεια του πατέρα.

γ)Συζητάμε για τα όρια του σε σχέση με το χειρισμό του σώματός του για το τι είναι ασφαλές και τι όχι, τι είναι αποδεκτό και τι όχι.

δ)Επισημαίνουμε στο παιδί ότι το σώμα του ανήκει μόνο στο ίδιο και ότι μπορεί και πρέπει να αρνηθεί οποιαδήποτε συμπεριφορά προέρχεται από κάποιον άλλο και το κάνει να νιώθει άβολα και άσχημα, ακόμα και αν αυτός ο άλλος είναι μέλος της οικογένειας.

6-9 χρονών
Από τα 6 χρόνια ζητά περισσότερες λεπτομέρειες, οπότε θα του μιλήσουμε αναλυτικότερα .Στη σχολική ηλικία, και κοντά στην προεφηβεία τα παιδιά ρωτάνε περισσότερες λεπτομέρειες για το σεξ. Εδώ πρέπει το παιδί να το προσανατολίσουμε στο γονιό του ίδιου φύλλου για να του μιλήσει για τις επικείμενες αλλαγές στο σώμα του αλλά και για το σεξ πλέον, σκεπτόμενοι ότι έχουμε απέναντι μας ένα έφηβο που θα αρχίσει τους πειραματισμούς με το σώμα του και το αντίθετο φύλλο. Σε αυτή την ηλικία μιλάμε για την περίοδο, για το πώς η λειτουργία της σχετίζεται με την τεκνοποίηση και για τις προφυλάξεις απέναντι στην εγκυμοσύνη αλλά και τις ασθένειες που μεταδίδονται με το σεξ. Σε αυτήν την ηλικία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή μια που τα παιδιά έχουν πλέον πρόσβαση στο διαδίκτυο και είναι πιθανό να έρθουν σε επαφή με πορνογραφικό υλικό που θα τα τρομάξει ή θα τα μπερδέψει.

Στην ηλικία αυτή:
α)μιλάμε με το παιδί για τις διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα (συμπεριφορά, συνήθειες, κοινωνικά αποδεχτές τάσεις)
β)του εξηγούμε τον μηχανισμό της αναπαραγωγής με περισσότερες λεπτομέρειες

γ)του θέτουμε όρια που σχετίζονται με το σεβασμό των προσωπικών στιγμών του ιδίου και των άλλων σε ιδιωτικό χώρο

δ)συζητάμε μαζί του για θέματα που αποτελούν κοινωνικά ταμπού, καθώς και για θέματα που σχετίζονται με τα στερεότυπα των φύλων

9-12 χρονών
Στην ηλικία αυτή που ορίζεται ως εφηβεία είναι αρκετά δύσκολο να πλησιάσουμε τα παιδιά για αυτό το θέμα, αλλά καλό είναι να τους μιλήσουμε και σε αυτό το στάδιο να δείξουμε πως η σεξουαλική ζωή του καθενός επηρεάζει και το σύντροφό του. Αν βλέπουμε ότι το παιδί μεγαλώνει και αλλάζει αλλά δε μας ρωτάει τίποτα, επιδιώκουμε να ξεκινήσουμε εμείς τη συζήτηση με αφορμή τις σωματικές αλλαγές που παρατηρούμε. Προσπαθούμε να μην αποτρέψουμε το παιδί από το να κάνει ερωτήσεις. Όσο μικρό και αν σας φαίνεται αν ρωτήσει έχει ερεθίσματα για αυτό και πρέπει να του μιλήσουμε. Δεν υπάρχει καταλληλότερος άνθρωπος να προστατεύσει και να ενημερώσει τα παιδιά για το σεξ από τους γονείς του. Προσέχουμε να μη τρομάξουμε το παιδί και να μη δώσουμε υπερβολικές λεπτομέρειες που δεν αντέχει, ανάλογα με την ηλικία του. Προμηθευόμαστε βιβλία που μας ταιριάζουν για να μας βοηθήσουν σε αυτή την εκπαίδευση, και αφήνουμε ανοιχτή την επικοινωνία μας να μας ρωτήσει ότι άλλο θέλει.

Στην ηλικία αυτή:
α)συζητάμε με το παιδί για τις σωματικές και συναισθηματικές αλλαγές της προεφηβείας ή άλλα θέματα που τους απασχολούν με στόχο να τα διαφωτίσουμε αλλά κυρίως να τα καθησυχάσουμε

β)συζητάμε μαζί τους για την ιδέα που έχουν για το σώμα τους (θέματα αυτοεικόνας, αυτοεκτίμησης)

γ)καθησυχάζουμε τους φόβους τους για το αν είναι φυσιολογικοί, εξαιτίας των ξαφνικών αλλαγών που νιώθουν ότι βιώνουν (περίοδος, ονείρωξη, αλλαγές στο σώμα, στη φωνή) Δείχνουμε κατανόηση στην αμηχανία τους να συζητήσουν θέματα που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα παρόλο που θα το ήθελαν πολύ.

δ)προσπαθούμε να θίξουμε θέματα που σχετίζονται με νέες σκέψεις και νέα συναισθήματα που τους απασχολούν όπως φιλίες ή φλερτ

ε)Προσπαθούμε να θέσουμε τη σχέση μας μαζί τους σε νέες βάσεις, με στόχο να καταφέρουμε να την διατηρήσουμε δυνατή κατά τη διάρκεια των δύσκολων χρόνων της εφηβείας.
Το όφελος από την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση του παιδιού είναι αρκετό, διότι εκτός από τον προσανατολισμό που του παρέχουμε, το βοηθάμε στη συναισθηματική του ανάπτυξη, αποκτά σεβασμό στον εαυτό του, εμπιστοσύνη σε μας, σωστή και υγιή στάση απέναντι στη σεξουαλικότητα και το άλλο φύλο. Δεν πρέπει να διαφεύγει από την προσοχή μας το γεγονός ότι πολύ σύντομα το παιδί θα λάβει τις πληροφορίες του, συχνά αμφίβολης ποιότητας, είτε από φίλους και συμμαθητές είτε από άλλα άτομα εκτός οικογενειακού περιβάλλοντος. Για αυτό είναι σημαντικό να τον ενημερώνουμε την κατάλληλη στιγμή, εφόσον το ζητάει και το ίδιο, αναλόγως στην ηλικιακή φάση που βρίσκεται. Διότι, υπάρχει κίνδυνος να χάσει την εμπιστοσύνη του σε μας και να σχηματίσει την εντύπωση ότι το σεξ είναι ανήθικο.

Ζησίμου Βασιλική – Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Εφηβεία και εξαρτήσεις

Η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή συνιστά την εφηβική ηλικία, όπου ο έφηβος αντιμετωπίζει σωματικές, γνωστικές, συναισθηματικές μεταμορφώσεις που του προκαλούν αναταραχή. Απαιτεί ελευθερία, δικό του χώρο, χρόνο ενώ παράλληλα δοκιμάζει τον εαυτό του έξω από την οικογένεια και αποκτά ξεχωριστή σημασία η παρέα και το άλλο φύλο.
Οι εξαρτήσεις και η χρήση ουσιών από τους έφηβους αποτελεί ένα θέμα μείζονος σημασίας τόσο για την οικογένεια όσο και για το ίδιο το άτομο. Η εξάρτηση αποτελεί την ανάγκη της χρήσης μια ουσίας ή μιας δραστηριότητας, ώστε το άτομο να μπορεί να λειτουργήσει φυσιολογικά στην καθημερινότητα του.
Οι εξαρτήσεις στη ζωή ενός έφηβου μπορεί να είναι:
•Χρήση απαγορευμένων ουσιών,
•Υπερκατανάλωση αλκοόλ,
•Αλόγιστη χρήση του διαδικτύου.
Η χρήση ουσιών από εφήβους μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξής τους, η συμπεριφορά αυτή αποτελεί έναν πρώιμο προβλεπτικό παράγοντα κατάχρησης ουσιών στην ενήλικη ζωή, καθώς έως και το 90% των ενηλίκων που κάνουν κατάχρηση ουσιών ξεκίνησαν τη χρήση τους ήδη από την εφηβεία (Countryman, 2005).
Ολοένα και περισσότερες είναι οι περιπτώσεις ανθρώπων εφήβων που ασχολούνται με το διαδίκτυο σε τόσο μεγάλο βαθμό ώστε τελικά να επηρεάζεται αρνητικά τόσο η λειτουργικότητά τους, όσο και η σωματική και ψυχική τους υγεία. Σύγχρονες μελέτες έχουν δείξει τον εθισμό των εφήβων κατά ποσοστά εξάρτησης που αγγίζει το 8,2%( Σιώρας, 2008).
Η κατανάλωση αλκοόλ μεταξύ των εφήβων είναι αυξημένη. Οι επιπτώσεις της κατανάλωσης αυτής από τόσο μικρές ηλικίες έχει πολλαπλές συνέπειες για την υγεία, μερικές εκ των οποίων μπορεί να αποδειχτούν ιδιαιτέρως σοβαρές. Σύμφωνα με το ΠΟΥ το 30% των εφήβων στην Ελλάδα δηλώνει ότι πίνει κάποιο αλκοολούχο ποτό μία ή δύο φορές την εβδομάδα. Ο μέσος όρος ηλικίας για τα αγόρια που ξεκινάνε να πίνουν είναι τα 11 έτη και για τα κορίτσια τα 13, ενώ το 20% περίπου των εφήβων παραδέχεται ότι έχει μεθύσει πάνω από τρεις φορές μέσα σε μία χρονιά.
Οι έφηβοι, μην έχοντας φτάσει σε ένα ώριμο επίπεδο ελέγχου των σκέψεων, των συναισθημάτων και των παρορμήσεών, τους καθιστούν έναν ευάλωτο πληθυσμό για την ανάπτυξη συμπεριφορών εξάρτησης.
Παράγοντες εξάρτησης στην εφηβεία:
•Κοινωνικοί παράγοντες, παρέα συνομήλικων και κοινωνικά πρότυπα (π.χ. ένας έφηβος σε πολλές περιπτώσεις κάνει χρήση ουσιών παρακινούμενος από κάποιο φίλο του),
•Ψυχολογικοί παράγοντες, ψυχικά τραύματα από ψυχολογική και σωματική κακοποίηση, ψυχολογική πίεση και ανασφάλεια στη καθημερινή ζωή του εφήβου και η οικογενειακή κατάσταση (βία, πένθος, κατάθλιψη, χρήση ουσιών από γονείς)
Ανησυχητικά σημάδια εξάρτησης στον έφηβο
oΈλλειψη στόχων /γενικευμένη αδιαφορία για τη ζωή
oΑπώλεια ενδιαφέροντος για αγαπημένες ασχολίες (σπορ, χόμπι)
oΜεταβολές στη διάθεση
oΕπιθετική συμπεριφορά /Λεκτική- Σωματική βία
oΈνταση-αντιδραστικότητα
oΠολλές και ανεξέλεγκτες ώρες εκτός σπιτιού
oΣχολικές απουσίες
oΠολλά ψέματα
oΑκραίες αλλαγές εμφάνισης
oΑπομόνωση
oΣημαντικές αυξομειώσεις στην όρεξη για τροφή
oΥπνηλία, κόπωση ή πολύ ενεργητικότητα
oΚλοπή χρημάτων, πραγμάτων
oΠερίεργα τηλέφωνα, αλλαγή παρεών, απόκρυψη φίλων.

Πρόληψη- Αντιμετώπιση
Τόσο για τη πρόληψη όσο και για τρόπους αντιμετώπισης των εξαρτήσεων στο οικογενειακό σύστημα:
•Συνεχής εποικοδομητική επικοινωνία του γονέα με τον έφηβο,
•Συνεργασία γονέα και παιδιού για την αντιμετώπιση προβλημάτων,
•Αλληλοϋποστήριξη και αποδοχή του γονέα και του έφηβου για την επίτευξη κοινών στόχων,
•Αμοιβαία εμπιστοσύνη,
•Σεβασμός και κατανόηση,
•Έγκαιρη παρέμβαση και αντιμετώπιση του προβλήματος απευθυνόμενοι σ' ένα συμβουλευτικό κέντρο για εφήβους,
•Συμβουλευτική του γονέα αλλά και του εφήβου από κάποιο σύμβουλο υγείας ή ψυχοθεραπευτή,
•Υποστήριξη και ενδυνάμωση της οικογένειας για την πρώιμη αντιμετώπιση των εξαρτήσεων στον έφηβο.

Οι εξαρτήσεις στους έφηβους αποτελούν ένα σύνηθες πρόβλημα, το οποίο όμως αν αντιμετωπισθεί σε αρχικά στάδιο με τη συμβουλευτική υποστήριξη ενός ειδικού από τον τομέα της ψυχικής υγείας θα αποτελέσει τη βάση για τη θετική αλλαγή του εφήβου αλλά και του συνόλου της οικογένειας. Στην θεραπευτική πράξη ο έφηβος θα πρέπει να κάνει ατομική εργασία με τον θεραπευτή για την αντιμετώπιση της εξάρτησης αλλά και άλλων ψυχικών και προσωπικών δυσκολιών.
Οι βασικοί στόχοι του ειδικού ψυχικής υγείας θα είναι:
•Να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη συνέχιση της εξάρτησης, για την αντίληψη των κινδύνων και των προβλημάτων με τη συνέχιση της,
•Απόφαση, να κινητοποιήσει τον έφηβο, ώστε να αποφασίσει ποια είναι η καλύτερη πορεία δράσης για αλλαγή,
•Ενίσχυση των ενδιαφερόντων και των κοινωνικών δεξιοτήτων του έφηβου,
•Συντήρηση, χρησιμοποίηση στρατηγικών για την αποφυγή υποτροπής,
•Υποτροπή, σε περίπτωση υποτροπής ο θεραπευτής κάνει αναθεώρηση των στόχων και συζητάει με τον έφηβο τους πιθανούς μηχανισμούς αποτυχίας.
Εκτός από την ατομική εργασία του έφηβου θα πρέπει και η οικογένεια να λάβει ενεργό ρόλο στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων είτε σε ατομική ή ομαδική εργασία με ένα ειδικό Ψυχικής υγείας. Καθώς η δυναμική τη οικογένειας μπορεί να επηρεάσει στη μετάβαση του εφήβου από το πειραματισμό στη χρόνια χρήση ουσιών και γενικότερα των εξαρτήσεων. Η αντιμετώπιση του εφήβου πρέπει να είναι ολιστική δηλαδή επικεντρωμένη στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων σε συνδυασμό με άλλους προσωπικούς παράγοντες. Η θεραπεία των εφήβων δεν αποτελεί μία μεμονωμένη θεραπευτική πράξη αλλά μία διεργασία που μπορεί να χρειαστεί χρόνο και προσπάθεια τόσο από τον έφηβο όσο και από το σύνολο της οικογένειας.

ΛΟΥΚΑΔΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ - ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Συζυγικές συγκρούσεις : πώς να προστατεύσουμε τα παιδιά

Όλοι μας ακούμε συχνά τις αρνητικές επιδράσεις που έχουν στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών οι συγκρούσεις και οι τσακωμοί των γονιών, ιδιαίτερα όταν αυτές λαμβάνουν χώρα παρουσία των παιδιών. Βασισμένοι σε αυτό, πολλοί γονείς καταλήγουν στην ιδέα ότι οφείλουν να αποκρύπτουν παντελώς τις συζυγικές διαφωνίες από τα παιδιά τους. Ακόμα κι αν κάποιος βρίσκει την ιδέα αυτή ελκυστική και καλή, όλοι συμφωνούμε πως κάτι τέτοιο είναι απλά ανέφικτο και μη ρεαλιστικό. Οι συγκρούσεις και τα αρνητικά συναισθήματα που προκύπτουν από αυτές είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι της καθημερινής ζωής των ζευγαριών. Ερευνητικά γνωρίζουμε πως ζευγάρια που μπορούν να εκφράζουν ανοιχτά τις διαφωνίες τους και να επεξεργάζονται τις αναπόφευκτες διαφορές τους έχουν μακροπρόθεσμα πιο υγιείς και ευτυχισμένες σχέσεις.
Αυτό που συστήνεται να θυμούνται οι γονείς είναι πως δεν είναι η ίδια η σύγκρουση αλλά η διαχείρισή της που κάνει τη διαφορά. Αν μάθουμε να διαχειριζόμαστε τις διαφωνίες μας με τρόπο τέτοιο ώστε να λειτουργήσουμε σαν ένα θετικό παράδειγμα για τα παιδιά κι όχι σαν μία τραυματική εμπειρία, μπορούμε να τσακωνόμαστε ελεύθερα! Και όπως όλα τα πράγματα σε μία λειτουργική οικογένεια, έτσι και οι καβγάδες έχουν τους κανόνες τους.


Κανόνας 1. Δεν εμπλέκουμε τα παιδιά στις μεταξύ μας συγκρούσεις
Η διαδικασία της επίλυσης μίας σύγκρουσης δεν είναι μία εύκολη κατάσταση και σίγουρα, ξεπερνά τις δυνατότητες ενός μικρού παιδιού. Καμιά φορά η αναστάτωση στο σπίτι είναι τέτοια που το ίδιο το παιδί προσπαθεί να υιοθετήσει το ρόλο του διαμεσολαβητή ή του «πυροσβέστη» ανάμεσα στους γονείς. Συχνά στο επίκεντρο το παιδί βιώνει συναισθήματα ντροπής, ενοχής και φόβου και άγχους, ιδιαίτερα έντονα όταν μάλιστα οι γονείς χρησιμοποιούν το παιδί σαν ενδιάμεσο («πες στον πατέρα σου ότι..») ή όταν του ζητούν να κρατήσει κάποιο μυστικό από τον άλλο γονέα («μην πεις στη μαμά ότι ...»). Χρήσιμο είναι να διαβεβαιώσετε λεκτικά το παιδί ότι δεν ευθύνεται το ίδιο για τη διαφωνία και πως καμιά φορά οι γονείς διαφωνούν στην προσπάθειά τους να βρουν την καλύτερη για όλους λύση. Τονίζουμε πως οι γονείς ξέρουν πώς να λύσουν τη διαφωνία τους και πως η επίλυση είναι καθαρά θέμα των γονιών.


Κανόνας 2. Δεν χρησιμοποιούμε τα παιδιά σαν όπλα
Δύο γονείς θυμωμένοι ή εξοργισμένοι ο ένας με τον άλλον δεν είναι απίθανο, πάνω στην παρόρμηση της στιγμής να μπουν στον πειρασμό να χρησιμοποιήσουν τη σχέση με τα παιδιά τους , προκειμένου να πληγώσουν ο ένας τον άλλον. Το πιο σημαντικό όλων είναι οι γονείς να διαχωρίζουν τους ρόλους τους: είναι πληγωμένοι σύζυγοι αλλά είναι και γονείς. Ως γονείς οφείλουν να προστατεύσουν το παιδί τους, όσο δύσκολο κι αν φαίνεται εκείνη την ώρα με το να μη μιλάνε υποτιμητικά ο ένας για τον άλλον, ούτε με το να προσπαθούν να αποξενώσουν το παιδί από τον ένα γονέα εκβιάζοντας έτσι την εξουσία του ενός προς τον άλλον. Όταν το παιδί εισπράξει κάτι τέτοιο, μπερδεύεται μη ξέροντας πώς να ανταποκριθεί σε αυτό ώστε να μη το απορρίψει ο ένας από τους δύο γονείς και αγχώνεται σηκώνοντας το βάρος της ευθύνης για την αποκατάσταση της διαφωνίας των ενηλίκων.


Κανόνας 3. Φροντίζουμε το παιδί να δει ότι η σύγκρουση επιλύθηκε
Έχουμε δικαίωμα να θυμώνουμε και να καβγαδίζουμε μπροστά στα παιδιά, στη βάση του ότι δεν είμαστε ρομπότ να ελέγχουμε κάθε μας παρόρμηση, όμως έχουμε και υποχρέωση να δίνουμε στα παιδιά μας σωστά μηνύματα για την επίλυση των προβλημάτων και των συγκρούσεων. Είναι εντάξει το παιδί μας να μας δει να μαλώνουμε αν λίγο μετά μας δει και να συμβιβαζόμαστε, και να ζητάμε συγγνώμη και να αγκαλιάζουμε ο ένας τον άλλον τρυφερά. Μέσα από τις διεργασίες αυτές μεγαλώνουμε παιδιά συναισθηματικά υγιή, που δεν συνδέουν το θυμό με την έλλειψη αγάπης και που δε θα φοβούνται αργότερα να διεκδικούν την άποψή τους, εφ' 'όσον θα έχει γίνει βίωμά τους πως οι συγκρούσεις δε σηματοδοτούν το τέλος μιας σχέσης, αλλά σηματοδοτούν νέες λύσεις που είναι απαραίτητες για την εξέλιξη όλης της οικογένειας.


Κανόνας 4. Αναπτύσσουμε δίκτυα συναισθηματικής υποστήριξης για τα παιδιά μας
Το να υπάρχουν γύρω από το παιδί σταθερά και υποστηρικτικά δίκτυα, είτε αυτά περιλαμβάνουν φίλους, είτε συγγενείς, είτε εκπαιδευτικούς φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά για ένα παιδί, ιδιαίτερα όταν στο στενό οικογενειακό του περιβάλλον υπάρχει ένταση. Συνίσταται να αξιοποιείται η επαφή του παιδιού με άλλα υγιή περιβάλλοντα, έτσι ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος να στραφεί το παιδί σε παραβατικά πλαίσια ή σε αποκλίνουσες ομάδες συνομηλίκων.


Κανόνας 5. Μιλάμε στα παιδιά για αυτό που συμβαίνει και αξιοποιούμε τη συναισθηματική αγωγή
Η συζήτηση με το παιδί για τα συναισθήματά του σε σχέση με τις συζυγικές προστριβές δεν είναι και η πιο εύκολη διαδικασία. Όσο άσχημα κι αν αισθανόμαστε εμείς σαν ενήλικες, βοηθάει να σκεφτόμαστε πόσο πιο άσχημα νιώθει ένα παιδί και πόσο πιο ανίκανο να διαχειριστεί αυτό που συμβαίνει. Χρειάζεται λοιπόν την καθοδήγησή μας, την ήρεμη αντίδρασή μας μετά τη σύγκρουση, τη διαβεβαίωσή μας ότι οι γονείς ξέρουν να λύνουν τις διαφωνίες που προκύπτουν και πως δεν ευθύνεται το παιδί για αυτές και την ενθάρρυνσή μας να μιλήσουν τα ίδια για το πώς νιώθουν. Περιγράφουμε με ήρεμη φωνή το τι συνέβη και εξηγούμε πως οι δύο γονείς αναζητούν την καλύτερη λύση για όλους μες το σπίτι.


Οι αναστατώσεις, οι αλλαγές και οι συζυγικές συγκρούσεις είναι που δημιουργούν και διατηρούν τους μόνιμους και σταθερούς δεσμούς μες την οικογένεια και αν αυτό το μεταβιβάσουμε σαν γνώση στα παιδιά μας, μάλλον πως θα τους έχουμε κάνει ένα σπουδαίο δώρο για την ενήλικη ζωή τους.

Κονιδάκη Ελπίδα- Ψυχολόγος